Culemborg, 11 januari 2011


Sinds vandaag heeft het museum Jan van Riebeeckhuis te Culemborg een nieuwe conservator, namelijk: ik! Voor mij persoonlijk een hele eer en een leuke kans natuurlijk, maar waarom is dit ook een leuk nieuwtje voor op dit blog over geld in de Gouden Eeuw? Dit heeft alles te maken met de persoon Jan van Riebeeck.

Jan van Riebeeck werd op 21 april 1619 geboren als zoon van de Culemborgse chirurgijn Anthony Janszoon van Riebeeck en zijn vrouw Elisabeth Govertsen. Elisabeths vader Govert Anthoniszoon, notaris en later schepenburgemeester van Culemborg, bewoonde het zestiende-eeuwse pand aan de Achterstraat. Volgens sommige historici is Jan van Riebeeck daadwerkelijk in het huis van zijn grootvader geboren, omdat Anthony van Riebeeck in 1621, twee jaar na de geboorte van zijn zoon, verklaarde dat hij “dagelix in sijne huisvrou vaders huis verkeert heeft”. Hoe het ook zij, er mag in ieder geval van uitgegaan worden dat Van Riebeeck bij zijn grootvader op bezoek kwam. 

 

Vanwege de centrale ligging en omdat de schippers over tolvrijheid beschikten op belangrijke, binnenlandse rivieren was Culemborg een aantrekkelijke handelsstad. Bovendien werden er aan het eind van de zestiende en aan het begin van de zeventiende eeuw schepen gebouwd. 

In april 1639 trad Jan van Riebeeck als onderchirurgijn in dienst van de VOC. Op Kerstavond 1651 vertrok hij met zijn vrouw, hun  zoon Lambertus en zijn twee nichtjes Lijsbeth en Bastiaentje van Osdorp richting de Kaap. De Heren XVII hadden  echter  hun zinnen gezet op een  permanent verversingsstation en ze gaven Van Riebeeck de opdracht om een fort te bouwen, betrekkingen aan te knopen met de oorspronkelijke bewoners, vers voedsel en water te verstrekken aan passerende Compagniesschepen en om de nederzetting snel zelfvoorzienend te maken. Met deze taken in zijn achterhoofd ging hij met zijn familie en zijn manschappen aan boord van het schip de Drommedaris, dat samen met de schepen Goede Hope  en de Reyger een vloot vormde. De vloot werd verder nog begeleid door de schepen Walvisch en Oliphant. Op 6 april 1652 bereikte Jan van Riebeeck de Kaap. In de jaren die volgden zou hij een gedetailleerd reisjournaal bijhouden. Dit Daghregister is bewaard gebleven en vertelt ons veel over het leven aan de Kaap onder het bewind van Jan van Riebeeck.

De vele verbanden tussen geld in de gouden eeuw, de VOC en historische figuren zoals Jan van Riebeeck maken dat de volgers van dit blog waarschijnlijk ook geïnteresseerd zullen zijn in een bezoekje aan een museum zoals het Jan van Riebeeckhuis. Wanneer alles volgens planning verloopt, hoopt het museum op 16 juni 2011 haar deuren te openen. Uiteraard bent u hierbij van harte uitgenodigd om vanaf dat moment eens binnen te lopen en de 17e eeuwse VOC sfeer van het Jan van Riebeeckhuis te proeven!

Lieneke Westerink