Utrecht, 9 maart 2011.

In ons onderzoek naar vroeg-moderne financiële markten kijken we naar hoe mensen geld leenden om bijvoorbeeld een huis te kopen, of om grote betalingen te doen in een handelsbedrijf. Als wij nu geld nodig hebben, dan gaan wij naar de bank. Daar kan je vrij snel een kort krediet regelen. Je kunt ook heel veel geld lenen voor een lange tijd, denk aan een hypotheek voor je huis. De bank maakt dan een hypotheek-akte op en daar komt een papierwinkel bij kijken omdat je je huis als onderpand opgeeft. Meestal gaat er minimaal twee weken overheen eer dat allemaal goed is geregeld en getekend.

In de 18e eeuw was er al zoveel geld in Amsterdam verdiend dat je zou verwachten, dat er op elke hoek van de straat wel een bank stond waar je naar binnen kon lopen om je zaken te regelen. Maar dat was niet zo. Daarom moesten de meeste mensen een geldschieter zoeken via hun netwerk of een tussenpersoon. Als je een officiele schuldbekentenis liet opmaken bij een notaris- of stadskantoor, dan ging daar net als nu een tijdje overheen eer alles rond was. Daar had niet iedereen de tijd voor of zin in. Daarom regelden veel mensen die leningen onder elkaar. Dat is op zichzelf misschien niet zo vreemd, dat gebeurt nu ook wel, maar het is opmerkelijk dat men elkaar toen voor die tijd hele grote bedragen uitleende als 6.000 of 12.000 gulden zonder dat verder te laten registreren bij een notaris of een stadsambtenaar.

Zo leefde er rond 1720 een vrouwelijke Dagobert Duck in Amsterdam: de steenrijke Elizabeth Tielens. Ze leende op die manier geld uit aan kooplieden. De wetgeving en rechtspraak waren toen al zo goed geregeld dat men dat gerust op eigen houtje kon doen. Elizabeth vertrouwde haar debiteuren goed, voor een informele lening van 50.000 gulden met een zijdehandelaar draaide zij haar hand niet om. Dat is een bedrag dat gelijk staat aan maar liefst een miljoen euro vandaag de dag.

Christiaan van Bochove en Heleen Kole